Classic FM
Playlist
Je hoort nu: Track
Componist: Componist
meer informatie

Luister ook naar de themastations van Classic FM

Partita tot Programmamuziek

Partita

Oorspronkelijk een variatievorm, in de barok en vooral bij Bach gebruikt als andere benaming voor de suite (Bachs 6 Partita's voor klavecimbel en de 3 voor vioolsolo).

Partituur

Letterlijk: verdeling (van het Italiaanse 'partitura'). Een muziekboek waarin alle instrumentale en vocale partijen van een compositie afzonderlijk en onder elkaar op notenbalken zijn uitgeschreven, volgens een vaste indeling. Die is per groep van instrumenten van het hoogste naar het laagste.

Passacaglia

Zie Chaconne.

Passie

De toonzetting van het lijdensverhaal van Jezus volgens een van de Vier Evangelisten Mattheus, Marcus, Lucas en Johannes. Oorspronkelijk, vanaf de 13e eeuw, strikt voor liturgisch gebruik en gezongen door drie priesters (de woorden van Christus, het Evangelieverhaal, de andere personen). Via allerlei ontwikkelingen en uitbreidingen ontstaat in de barok de grootste oratorium-passie, waarvan de Matthäus-Passion en Johannes-Passion van Bach de hoogtepunten zijn.

Pavane

Een statige 16e-eeuwse (hof)dans, ook wel pauwendans genoemd, die als een processie werd uitgevoerd. Afkomstig hetzij uit Italië (Padua) hetzij uit Spanje (pavo is pauw; pauwendans vanwege de rijke, ceremoniële kleding van de dansers). In de 17e eeuw bijzonder populair in geheel Europa, en het uitgangspunt voor de (dans)suite (zie Suite).

Philharmonisch

Zie Filharmonisch.

Piano

Zacht (van toon). Heel zacht: pianissimo (zie Dynamiek). Ook: het intsrument de piano, dat oorspronkelijk 'pianoforte' heette, omdat je er 'zacht en sterk' op kon spelen, in tegenstelling tot het klavecimbel. 'Pianoforte' werd later ingekort tot piano.

Pizzicato

Letterlijk: getokkeld. Het met de vingers tokkelen van de snaren van een strijkinstrument, in plaats van ze met de strijkstok aan te strijken. De Pizzicato Polka van Johann Strauss jr. is een beroemd voorbeeld van een stuk voor strijkinstrumenten dat geheel 'pizzicato' wordt uitgevoerd.

Polyfonie

Letterlijk: veelstemmigheid. Manier van componeren waarbij twee of meer gelijkwaardige 'stemmen' (melodieën, partijen) samen tot klinken komen (zie ook Contrapunt). Belangrijke vormen van het polyfone componeren zijn de canon, de fuga en het motet.

Prelude

Letterlijk: voorspel. In de romantiek is de prelude soms inderdaad een voorspel, bijvoorbeeld tot (de actes van) een opera: Carmen van Bizet, Tristan und Isolde van Wagner, die het woord in het Duits vertaalt: Vorspiel. Maar vaker is de prelude in de 19e eeuw een op zichzelf staande, korte en niet aan enige vorm gebonden compositie, hoofdzakelijk voor piano. Heel beroemd zijn bijvoorbeeld de series van 24 Préludes voor Piano van Chopin en Debussy.

Preludium (praeludium)

In de barokmuziek het voorspel, in vrije vorm en vaak improvisatorisch van aard, voor een fuga, een koraal of voor een reeks van stukken zoals de suite of de partita. Met de erop volgende muziek heeft het preludium altijd verwantschap.

Presto

Letterlijk: snel, maar wordt t.o.v. de tempo-aanduiding Allegro (vrolijk en snel) gebruikt om zeer snelle tempi aan te geven. Moet het nóg vlugger, dus eigenlijk 'zo snel mogelijk', dan noteert de componist 'prestissimo'.

Prima donna

Letterlijk: eerste vrouw. In de oorspronkelijke betekenis de belangrijkste sopraanzangeres van een operagezelschap op sopraanrol in een opera. Inmiddels de naam voor een operazangeres van wereldstatus die zelden of nooit exclusief aan een operagezelschap is verbonden. De naam 'primo uomo' (eerste man) voor de belangrijkste zanger bestaat wel, maar wordt zelden gebruikt.

Programmamuziek

Kortweg: muziek die een verhaal vertelt. Alle instrumentale muziek die als uitgangspunt een onderwerp van buitenmuzikale aard heeft, en waarin dit gegeven ook als het ware 'verhalend' wordt verklankt. De vorm van het betreffende muziekstuk wordt bepaald door de loop van het verhaal en is daardoor in muzikale zin meestal vrij en ongebonden. In de romantiek ontstaat het niet aan vormregels gebonden 'symfonisch gedicht' als medium voor veel orkestrale programmamuziek.

Tot de programmamuziek wordt meestal ook de illustratieve muziek gerekend, die niet zozeer een duidelijk verhaal met kop en staart vertelt, maar die een 'klankbeeld' geeft van bijvoorbeeld een situatie, een emotie, een landschap, natuurverschijnselen, diergeluiden, een stemming, etcetera.

Tegenover programmamuziek staat 'absolute' muziek, die haar ontstaan niet aan een buitenmuzikaal gegeven te danken heeft, en die niets anders uit wil drukken dan zichzelf. De meeste instrumentale muziek (symfonieën, kamermuziek, sonates, etc.) is absolute muziek, maar vermengingen komen voor en duidelijke grenzen zijn vaak niet aan te geven.

Om dit element te tonen dien je cookies te accepteren voor Classic FM. Dit kan in verschillende niveaus. Klik hier voor meer informatie.